Hurda Altın Gider Pusulası: Vatandaştan Altın Alırken Hangi Belge Düzenlenir?
Vatandaştan hurda altın alırken gider pusulası: 7 gün kuralı, dekontun pusula yerine geçme şartları, 30.000 TL banka kuralı ve MASAK kimlik tespiti.
LentraSoft Ürün ve Süreç Ekibi · Uygulamalı rehber
Bu rehber neyi çözüyor?
Tezgâha bozdurmak için altın getiren müşteriden alış yaptığınızda karşı taraftan fatura bekleyemezsiniz; alışı belgeleyen sizsiniz. Bu rehber, vatandaştan hurda altın alırken Vergi Usul Kanunu'nun 234. maddesine göre gider pusulasını ne zaman ve hangi bilgilerle düzenleyeceğinizi, banka dekontunun hangi durumda gider pusulası yerine geçtiğini ve 30.000 TL ile 370.000 TL tutarlarında nelere dikkat etmeniz gerektiğini anlatır. Sonda üç örnek alış, alan kontrol tablosu ve kontrol listesi bulacaksınız.
İçindekiler
Vatandaştan hurda altın alırken hangi belge düzenlenir?
Vergi Usul Kanunu (VUK) 234. madde, birinci ve ikinci sınıf tüccarların, belge düzenleme zorunluluğu bulunmayan kişilerden satın aldıkları mallar için satana imzalatacakları bir gider pusulası düzenlemesini öngörür. Tezgâhınıza bilezik, kolye ya da bozdurmalık altın getiren vatandaş fatura düzenlemek zorunda olmadığı için belgeyi siz hazırlar ve satana imzalatırsınız.
Altını size satan taraf fatura düzenlemek zorunda olan bir işletmeyse (örneğin başka bir kuyumcu ya da toptancı) durum değişir. Mükellefler arasındaki satışlarda fatura tutara bakılmaksızın düzenlenir; bu alışın belgesi satıcının keseceği faturadır, gider pusulası değil. Kendi satışlarınızda düzenleyeceğiniz belgeyi kuyumcu altın faturası rehberimizde, hangi tutardan itibaren fatura zorunlu olduğunu da kuyumcu fatura kesme sınırı yazımızda ayrıca anlattık.
Müstahsil makbuzu ise VUK 235'e göre yalnızca çiftçilerden yapılan alımlar içindir; vatandaştan altın alışında kullanılmaz. Aşağıdaki tablo, satıcıya ve ödeme şekline göre kullanılacak belgeyi özetler.
| Durum | Kullanılacak belge | Dayanak |
|---|---|---|
| Vatandaştan alış, bedel elden ödeniyor | Gider pusulası; teslimden itibaren en geç 7 gün içinde, satana imzalatılarak | VUK 234 |
| Vatandaştan alış, bedel 7 gün içinde banka, ödeme kuruluşu veya PTT aracılığıyla ödeniyor ve dekontta gerekli bilgilerin tamamı var | Kurumun düzenlediği belge (dekont) gider pusulası yerine geçer | VUK 234 (7338 sayılı Kanunla eklenen fıkra) |
| Vatandaştan alış, bedel bankadan ödendi ama dekontta cins, miktar veya adres eksik | Dekont tek başına yetmez; gider pusulası teslimden itibaren 7 gün içinde ayrıca düzenlenir | VUK 234 |
| Vatandaştan alış, bedel teslimden 7 gün sonra bankadan ödeniyor | Dekont gider pusulası yerine geçmez; gider pusulası teslimden itibaren 7 gün içinde düzenlenmiş olmalıdır | VUK 234 |
| Fatura düzenleme zorunluluğu olan satıcıdan (kuyumcu, toptancı) alış | Satıcının düzenleyeceği fatura | VUK 232/1 |
| Müstahsil makbuzu | Altın alışında kullanılmaz; yalnızca çiftçilerden yapılan alımlar içindir | VUK 235 |
Gider pusulası kaç gün içinde düzenlenmeli?
7338 sayılı Kanunla VUK 234'e eklenen fıkraya göre gider pusulası, malın teslim tarihinden itibaren azami 7 gün içinde düzenlenir. Bu süre içinde düzenlenmeyen gider pusulası hiç düzenlenmemiş sayılır. 7338 sayılı Kanun 14.10.2021'de kabul edildi, 26.10.2021 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı; VUK 234'teki değişiklik 01.11.2021'de yürürlüğe girdi.
Hiç düzenlenmemiş sayılan belge VUK 353/1'deki cezaya konu olur. Ceza, belgeye yazılması gereken tutarın %10'udur; ancak 2026'da takvim yılındaki ilk tespitte her belge için 17.000 TL'den az olamaz, yıllık üst sınır ise 17.000.000 TL'dir. Örnek: 25.000 TL'lik bir hurda alışında pusula 7 gün içinde düzenlenmemişse %10 hesabı 2.500 TL eder, ancak alt sınır nedeniyle ceza 17.000 TL olur.
Kanun 7 güne kadar süre tanısa da en güvenli yol, pusulayı alışın yapıldığı gün, müşteri tezgâhtayken hazırlayıp imzalatmaktır. Satıcıya sonradan ulaşmak zorlaşabilir; imzası alınmamış bir pusula da eksik kalır.
Banka dekontu gider pusulası yerine geçer mi?
Evet, şartlarıyla. VUK 234'e göre bedel, 7 günlük süre içinde satıcıya banka, yetkili ödeme kuruluşu veya PTT aracılığıyla ödenirse, bu kurumların düzenlediği belge gider pusulası yerine geçer. Bu imkânın dayanağı bir tebliğ değil, doğrudan kanunun kendisidir.
Şart, dekontun gider pusulasında bulunması gereken bilgileri içermesidir: işin mahiyeti, emtianın cinsi ve miktarı, bedel, tarafların adı soyadı ve adresi ile tarih. Bedel ve tarih dekontta kendiliğinden yer alır; malın ne olduğu ve miktarı ise ancak havale açıklamasına siz yazarsanız görünür. Örnek açıklama: "Hurda altın alışı, 22 ayar bilezik 2 adet, 18,60 gram". Tarafların adresi dekontta yoksa şart tam sağlanmamış olabilir; bu durumda gider pusulasını ayrıca düzenlemek en temkinli yoldur.
Ödemenin zamanı da önemlidir: bedeli teslimden 7 gün sonra gönderirseniz dekont pusulanın yerini tutmaz. Dekontları ve varsa pusulaları aynı alış kaydıyla eşleştirerek saklamak, olası bir incelemede işinizi kolaylaştırır.
30.000 TL'yi aşan hurda alışlarında ödeme nasıl yapılmalı?
459 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği'ne göre tevsik zorunluluğu kapsamındaki işletmeler, 30.000 TL'yi aşan her türlü tahsilat ve ödemeyi banka, ödeme kuruluşu veya PTT kanalıyla yapar ve bu kurumların belgesiyle belgeler (575 Sıra No.lu Tebliğ ile değişik hali, RG 30.11.2024). 18.10.2024'ten beri vergi mükellefi olmayan vatandaşlar da kapsamdadır; yalnızca vatandaşların kendi aralarındaki işlemler hariçtir ve kurala uyulmazsa iki tarafa ayrı ayrı ceza kesilir. Kural altına özgü değildir; vatandaşa yapacağınız 30.000 TL'yi aşan hurda ödemesi de bu kanallardan yapılmalıdır.
Tutar hesaplanırken aynı gün aynı kişiyle yapılan işlemler toplanır; kısım kısım yapılan ödemelerde işlemin toplam tutarı esas alınır. Örnek: Aynı müşteriden sabah 18.000 TL, öğleden sonra 15.000 TL'lik hurda aldıysanız günün toplamı 33.000 TL'dir ve sınır aşılmıştır; ödemeyi bankadan yapmak en güvenli yoldur. 36.000 TL'lik bir alışı 18.000 TL'lik iki nakit ödemeye bölmek sonucu değiştirmez. Bedeli nakit ödeyip müşterinin parayı kendi hesabına yatırması da kurala uyum sayılmaz.
İşin kolay tarafı şu: 30.000 TL'yi aşan ödemeyi zaten bankadan yapacağınız için, havaleyi teslimden itibaren 7 gün içinde gönderir ve açıklamayı eksiksiz yazarsanız aynı dekont gider pusulasının yerine de geçebilir. Dekont bilgileri eksikse pusulayı yine düzenlersiniz. Borsa İstanbul Kıymetli Madenler Piyasasında işlem yapma yetkisi olanların bu faaliyetle ilgili işlemleri kuralın dışındadır; işletmenizin durumunu mali müşavirinizle netleştirin.
370.000 TL ve üzeri alışlarda MASAK kimlik tespiti gerekir mi?
Kuyumcular, Tedbirler Yönetmeliği md. 4/1-(k) kapsamında MASAK yükümlüsüdür. Yönetmeliğin 5. maddesine göre tek işlemde ya da birbiriyle bağlantılı işlemlerin toplamında 370.000 TL ve üzeri tutarlarda kimlik tespiti zorunludur. Eşik işlemin tutarına bakar; vatandaştan yapılan büyük bir hurda alışı da bir işlemdir.
Kimlik tespiti işlemden önce tamamlanır: ödemeyi yapıp pusulayı hazırladıktan sonra değil, alışı gerçekleştirmeden önce. Sürekli iş ilişkisinde, şüpheli işlem halinde ve daha önce alınan bilgilerin doğruluğundan şüphe duyduğunuzda kimlik tespiti tutara bakılmaksızın yapılır. Şüpheli bir işlem, şüphenin oluştuğu tarihten itibaren en geç 10 iş günü içinde MASAK'a bildirilir ve bildirim, ilgili müşteri dahil kimseye açıklanamaz.
Müşterinin tanınması yükümlülüğünün ihlali için 2026'da uygulanan idari para cezası 284.449 TL'dir. Ayrıntılar için kuyumcular için MASAK yükümlülükleri rehberine, kimlik bilgilerini kâğıtsız toplamak için kuyumcu müşteri tanıma (KYC) sayfasına bakabilirsiniz.
Örneklerle hurda alışı: tutara göre ne yapmalısınız?
Kuralları bir arada görmek için aynı gün tezgâha gelen üç müşteriyi düşünelim; tutarlar örnektir ve her müşteriyle o gün başka işlem yapılmadığı varsayılmıştır. Pusulaya yazacağınız bedel, müşteriyle anlaştığınız ve ona ödediğiniz alış bedelidir. Hurdanın değerini nasıl hesapladığınız ticari bir konudur; belge açısından önemli olan cins, miktar ve bedelin doğru yazılmasıdır.
Özetle: 30.000 TL'nin altındaki alışta nakit mümkündür ama gider pusulası yine şarttır; 30.000 TL'yi aşan alışta ödeme bankadan yapılır ve eksiksiz açıklamalı havale pusula yerine geçebilir; 370.000 TL ve üzerinde kimlik tespiti alıştan önce yapılır.
Vatandaştan alınan hurdada stopaj (tevkifat) yapılıp yapılmayacağı ve biriken hurdayı rafineriye satarken KDV'nin nasıl uygulanacağı da sık sorulur. Bu iki konuda farklı görüşler bulunduğu için kesin hüküm vermiyoruz; uygulamayı mali müşavirinizle belirleyin.
| Örnek alış | Ödeme şekli | Belge | Kimlik tespiti |
|---|---|---|---|
| 9.500 TL; 14 ayar kırık kolye, 1 adet | Nakit ödenebilir; tutar 30.000 TL'yi aşmadığı için Tebliğ'deki banka zorunluluğu doğmaz | Gider pusulası; teslimden itibaren en geç 7 gün içinde, satana imzalatılarak | Tutar nedeniyle gerekmez; şüphe halinde tutara bakılmaksızın yapılır |
| 74.000 TL; 22 ayar bilezik, 2 adet, 18,60 gram | 30.000 TL'yi aştığı için banka, ödeme kuruluşu veya PTT kanalıyla | 7 gün içinde gönderilen, açıklaması eksiksiz dekont pusula yerine geçer; bilgi eksikse gider pusulası ayrıca düzenlenir | Tutar nedeniyle gerekmez; şüphe halinde tutara bakılmaksızın yapılır |
| 380.000 TL; 22 ayar bilezik ve çeyrek altınlar | 30.000 TL'yi aştığı için banka, ödeme kuruluşu veya PTT kanalıyla | Dekont veya gider pusulası, ikinci örnekteki şartlarla | 370.000 TL ve üzeri olduğu için alıştan önce zorunlu |
Doğru bir gider pusulasında hangi alanlar olmalı?
VUK 234 gider pusulasında bulunması gereken bilgileri sayar: işin mahiyeti, emtianın cinsi ve miktarı, bedel, alan ile satanın adı soyadı ve adresi ve tarih. Pusula satana imzalatılır. Aşağıdaki tabloda kanunun istediği alanlarla kuyumcu için faydalı iç kontrol alanlarını ayrı gösterdik; "iç kontrol" satırları kanuni zorunluluk değil, kayıt düzeninizi güçlendiren önerilerdir.
Kuyumculuğa özgü pratik bir not: Cins alanına yalnızca "altın" yazmak, sonradan stok takibinde iz sürmeyi zorlaştırır. Ayarı, parça türünü ve brüt gramı ayrı ayrı yazmak hem kanunun istediği cins ve miktar bilgisini karşılar hem de alışı stok kaydınızla eşleştirmenizi kolaylaştırır.
| Alan | Örnek değer | Dayanak |
|---|---|---|
| Tarih | Altının teslim alındığı gün (ör. 05.10.2026) | VUK 234, kanuni alan |
| İşin mahiyeti | Hurda altın alışı | VUK 234, kanuni alan |
| Emtianın cinsi | 22 ayar bilezik, hurda | VUK 234, kanuni alan |
| Miktar | 2 adet, toplam 18,60 gram | VUK 234, kanuni alan |
| Bedel | 74.000 TL (örnek) | VUK 234, kanuni alan |
| Alanın adı soyadı ve adresi | Kuyumcu işletmesinin bilgileri | VUK 234, kanuni alan |
| Satanın adı soyadı ve adresi | Altını satan vatandaşın bilgileri | VUK 234, kanuni alan |
| Satanın imzası | Pusula satana imzalatılır | VUK 234, kanuni alan |
| Ödeme şekli ve dekont bilgisi | Havale, ödeme tarihi, dekont numarası | İç kontrol önerisi; 30.000 TL'yi aşan ödemede 459 Sıra No.lu Tebliğ |
| Kimlik tespiti kaydı | 370.000 TL ve üzeri işlemlerde ya da şüphe halinde | Kanuni pusula alanı değil; Tedbirler Yönetmeliği md. 5 |
e-Gider Pusulasında son durum ve otomatik gider pusulası
GİB'in e-Belge duyurularına göre e-Gider Pusulası Paketi 22.05.2026'da yayımlandı ve 15.09.2026'da güncellendi. Bu rehberde e-Gider Pusulasının kimler için ve hangi tarihten itibaren zorunlu olduğuna dair kesin bir hüküm vermiyoruz; kapsam ve geçiş tarihi için GİB duyurularını izleyin ve mali müşavirinize danışın.
LentraSoft, bankanızdaki hesap hareketlerini okur. Hurda altın bedelini bankadan gönderdiğinizde, bu giden havaleden gider pusulası PDF olarak otomatik hazırlanır. LentraSoft bankanızdan para göndermez, yalnızca hareketleri okur; ödemeyi her zamanki gibi kendi bankanızdan yaparsınız. Hazırlanan belge PDF gider pusulasıdır; GİB'e e-Gider Pusulası olarak gönderilmez. Türkiye'deki 30+ bankayla nasıl çalıştığını bankalarınızı LentraSoft'a bağlama ve havale takibi rehberinde anlattık.
Aynı kuyumcu fatura programı, satış tarafında gelen havaleden Paraşüt veya ICE Teknoloji üzerinden e-Arşiv ya da e-Fatura hazırlar ve 370.000 TL MASAK kimlik tespiti eşiğine gelen işlemlerde uyarı verir. Gelen havalenin faturaya nasıl dönüştüğünü banka hareketlerinden otomatik fatura rehberinde bulabilirsiniz.
Hurda altın alışında belge kontrol listesi
- Satıcı fatura düzenlemek zorunda olan bir işletmeyse faturasını isteyin; vatandaşsa gider pusulası veya dekont yolunu seçin.
- Tek işlemde veya bağlantılı işlemlerin toplamında tutar 370.000 TL ve üzeriyse kimlik tespitini alıştan önce tamamlayın.
- Aynı gün aynı kişiyle yaptığınız işlemlerin toplamı 30.000 TL'yi aşıyorsa bedeli banka, ödeme kuruluşu veya PTT üzerinden ödeyin.
- Bankayla ödüyorsanız havaleyi teslimden itibaren 7 gün içinde gönderin ve açıklamaya işin mahiyetini, ayarı, parça türünü ve gramı yazın.
- Dekontta cins, miktar veya adres bilgisi eksikse gider pusulasını teslimden itibaren 7 gün içinde ayrıca düzenleyin.
- Gider pusulasını satana imzalatın; tarih, cins, miktar, bedel ve iki tarafın adı soyadı ile adresini kontrol edin.
- Pusula ve dekontları VUK'a göre ilgili yılı izleyen yıldan başlayarak 5 yıl, kimlik tespiti belgelerini son işlemden itibaren 8 yıl saklayın; TTK'daki 10 yıllık süre nedeniyle hepsini 10 yıl saklamanızı öneririz.
Sık sorulan sorular
Hurda altın alırken fatura mı kesilir, gider pusulası mı düzenlenir?
Satıcı fatura düzenleme zorunluluğu olmayan bir vatandaşsa gider pusulasını siz düzenler ve satana imzalatırsınız (VUK 234). Satıcı başka bir kuyumcu veya toptancı gibi fatura düzenlemek zorunda olan bir işletmeyse, alışın belgesi onun keseceği faturadır.
Banka dekontu gider pusulası yerine geçer mi?
Bedel teslimden itibaren 7 gün içinde banka, yetkili ödeme kuruluşu veya PTT aracılığıyla satıcıya ödenmişse ve dekont işin mahiyetini, emtianın cinsi ve miktarını, bedeli, tarafların adı soyadı ve adresini ve tarihi içeriyorsa geçer. Dayanak VUK 234'ün kendisidir. Bilgiler eksikse gider pusulasını ayrıca düzenleyin.
Gider pusulası 7 gün içinde düzenlenmezse ne olur?
Hiç düzenlenmemiş sayılır ve VUK 353/1 cezası gündeme gelir: belgeye yazılması gereken tutarın %10'u, ancak 2026'da takvim yılındaki ilk tespitte her belge için en az 17.000 TL. Yıllık üst sınır 17.000.000 TL'dir.
Vatandaştan altın alırken müstahsil makbuzu kullanılabilir mi?
Hayır. VUK 235 müstahsil makbuzunu yalnızca çiftçilerden yapılan alımlar için öngörür. Vatandaştan altın alışında gider pusulası veya şartları taşıyan banka dekontu kullanılır.
e-Gider Pusulası düzenlemek zorunlu mu?
GİB, e-Gider Pusulası Paketi'ni 22.05.2026'da yayımladı ve 15.09.2026'da güncelledi. Zorunluluğun kapsamı ve başlangıç tarihi konusunda bu rehberde kesin hüküm vermiyoruz; GİB duyurularını izleyin ve mali müşavirinize danışın.
Vatandaştan nakit ödemeyle hurda altın alabilir miyim?
Aynı gün aynı kişiyle yaptığınız işlemlerin toplamı 30.000 TL'yi aşıyorsa ödeme banka, ödeme kuruluşu veya PTT kanalıyla yapılmalıdır (459 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği). Müşteriye nakit ödeyip onun parayı kendi hesabına yatırması bu kurala uyum sayılmaz. 30.000 TL'yi aşmayan alışlarda Tebliğ'deki banka zorunluluğu doğmaz, ancak gider pusulasını yine düzenlemeniz gerekir. 370.000 TL ve üzeri işlemlerde ödeme şeklinden bağımsız olarak kimlik tespiti yapılır.
Önemli not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve 28.09.2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır; mevzuat değişebilir. Kendi işletmenize özel durumlar için mali müşavirinize danışın.
Kaynaklar
- Vergi Usul Kanunu (md. 232, 234, 235, 253, 353), mevzuat.gov.tr
- GİB e-Belge duyuruları (e-Gider Pusulası Paketi, 22.05.2026 ve 15.09.2026)
- 459 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği, mevzuat.gov.tr
- 575 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği, Resmî Gazete 30.11.2024
- Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik, mevzuat.gov.tr
- 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun, mevzuat.gov.tr
- MASAK yaptırımlar ve 2026 idari para cezaları
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (md. 82), mevzuat.gov.tr
Bilgiler en son 28.09.2026 tarihinde resmi kaynaklardan kontrol edildi.
Hurda alışlarınızın gider pusulası havaleden hazırlansın
Bankadan gönderdiğiniz alış ödemelerinden gider pusulası PDF'i hazırlansın, 370.000 TL eşiğine gelen işlemlerde kimlik tespiti uyarısı alın. Akışı kendi işletmeniz üzerinden birlikte inceleyelim.
